Aanleiding
Een ziekenhuis is bij uitstek een plek waar gezondheid centraal staat. Toch is de voedselomgeving er niet altijd vanzelfsprekend gezond en duurzaam. Het Catharina Ziekenhuis wilde daar verandering in brengen en werkte aan het concept ‘Samen Beter Eten’: gezonder en duurzamer eten en drinken voor patiënten, medewerkers en bezoekers. Maar hoe verander je het voedselaanbod zonder mensen het gevoel te geven dat hun keuzes worden afgepakt? En hoe zorg je ervoor dat een gezonder aanbod ook aantrekkelijk en haalbaar is in de dagelijkse praktijk? Om hier concrete stappen in te zetten, kregen vier studenten van HAS green academy twee verschillende afstudeeropdrachten binnen het ziekenhuis. Vanuit haar rol als docent bij de HAS en als expert vanuit de Voedselapotheek begeleidde ontwerper Naomi Jansen de studenten bij hun ontwerpend onderzoek.
Aanpak
De studenten begonnen met het in kaart brengen van de bestaande voedselomgeving in het ziekenhuis. Tijdens een rondleiding langs de verschillende horecagelegenheden en de centrale keuken kregen zij inzicht in het huidige aanbod, de processen en de verschillende belangen die daarbij een rol spelen. Vervolgens gingen zij aan de slag met twee concrete vraagstukken: het gezonder maken van de Espressobar in de centrale hal en het verkennen van mogelijkheden voor korte ketens met streekproducten.
Medewerkers van het ziekenhuis werden actief bij het onderzoek betrokken. Verandering van het voedselaanbod gaat immers niet alleen over wat er op het menu staat, maar ook over gewoontes, voorkeuren en de bereidheid om iets anders te kiezen. Door medewerkers mee te nemen in het proces, ontstond ruimte om samen te onderzoeken wat werkt en waar mogelijkheden voor verandering liggen.
De studenten kozen bewust voor kleine, haalbare stappen. Zo werden producten vervangen door kleinere porties of alternatieven met minder suiker, zout en vet, in lijn met de richtlijnen van het Voedingscentrum. Ook werd nudging ingezet: gezonde producten en keuzes werden prominenter en aantrekkelijker gepresenteerd, terwijl minder gezonde opties minder zichtbaar of alleen op aanvraag beschikbaar waren. Zo werd de gezonde keuze makkelijker gemaakt, zonder deze verplicht te stellen.
Resultaat
De aanpak leidde tot concrete verbeteringen in het aanbod van de Espressobar en een advies voor het verder verduurzamen en gezonder maken van het voedselaanbod. De studenten lieten zien dat een gezondere voedselomgeving niet in één grote verandering hoeft te worden gerealiseerd. Juist veel kleine aanpassingen kunnen samen een betekenisvolle verandering opleveren. Het Catharina Ziekenhuis kan verder bouwen op deze aanpak en stap voor stap het aanbod in de Espressobar gezonder en duurzamer maken. Ook zijn de mogelijkheden voor het werken met streekproducten en korte ketens verder onderzocht.
Geleerde lessen
Het project laat zien dat verandering in de voedselomgeving vaak begint met kleine, haalbare stappen. Een compleet nieuw voedselaanbod kan weerstand oproepen, terwijl kleine veranderingen ruimte bieden om te experimenteren, te leren en het aanbod stap voor stap te verbeteren. Daarbij is niet alleen van belang wat je aanbiedt, maar ook hoe je het presenteert. Met nudging kunnen gezonde keuzes zichtbaarder, aantrekkelijker en vanzelfsprekender worden gemaakt, zonder mensen keuzes op te leggen. Een succesvolle verandering sluit bovendien aan bij de dagelijkse praktijk. Door medewerkers vanaf het begin te betrekken, ontstaat waardevolle kennis over wat werkt, groeit het draagvlak en wordt de kans groter dat veranderingen daadwerkelijk worden toegepast. Door ideeën niet alleen te bedenken, maar ook in de praktijk uit te proberen, ontstaat inzicht in wat wel en niet werkt. Zo wordt een brede ambitie als gezonder en duurzamer eten vertaald naar concrete en uitvoerbare stappen.
